أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
261
قانون ( فارسى )
بازآرد . اندامان راننده : خونريزى زهدان را بند آرد . و قرحهء روده را شفا دهد . به عقيدهء ديسقوريدوس بول را ريزش دهد و محصور البول را علاج است . عبيثران ( شجرهء مريم ) : خاصيت : تحليلبرنده . سر : مغز را از بيماريهاى سرما برهاند و زكام ناشى از سرما را شفا دهد . چشم : آبش را در ديده چكانند ديد را قوى كند . علك ( خاييدنى ) : در جاى خود راجع به سقز انباط و صمغ صنوبر و غيره سخن گفتهايم . مزاج : سقز انباط در درجهء اول و بعد از آن سقز سرو و در درجهء سوم صمغ صنوبر گرممزاجند . خاصيت : بجز صمغ صنوبر همه تحليلبرندهاند . سقز سرو از سقز انباط تحليلبرندهتر است و سقز انباط از سقز سرو گرمتر است . عرطنيثا ( آذربو ) : بيخش را به كار مىبرند . گويند بخور مريم است و ما راجع به آن صحبت كرديم . ديسقوريدوس گويد : اين گياه كاسبرگش ( اقماع ) به كاسبرگ نخود شبيه است ، برگش به برگ كلم مىماند ، بيخش مانند شلغم و سياهرنگ است . اين گفته ديسقوريدوس با عرطنيثاى زمان ما ابدا جور درنمىآيد . آنچه ما مىشناسيم خاربنى متراكم و كوتاه است و بيخى سفيدرنگ دارد و پشم چركين را بدان مىشويند . ديسقوريدوس گويد : در كشتزارهاى گندم رويد و خاصيتهايى را كه او برشمرده با گياه ما مطابق است . پس حتما مترجم اشتباه كرده است . خاصيت : تكهكننده و گدازنده است . مفاصل : داروى درد سرين است . سر : تشنگىآور است . راهبندانها و بويژه بندآمدنيهاى پالايشگاه را به خوبى بازمىنمايد . سينه : سكسكه را تسكين دهد . اندامان راننده : بچه را مىاندازد . زهرها : خوردن و پاشيدن آبپزش پادزهر نيش است . جانشين : براى بچه انداختن و براى دفع سم به وزن آن زراوند دراز و دانهء ترنج و پونه استعمال شود . عصفر ( كاجيره ) : ديسقوريدوس گويد : اين گياه برگش دراز و خمشده و زبر و خاردار است . ساقهاش تقريبا به بلندى دو ذرع و بىخار است و بر سر ساقها تاجهايى شبيه دانه زيتونهاى بزرگ است . گلش زعفرانى و سفيد و قسمتى به سرخرنگى مايل است و در خوراك مصرف مىشود . مزاج : در اول گرم و در دوم خشك است . خاصيت : رساننده است و قبوضيتى معتدل دارد . آرايش : لكههاى سياه و بهك را مىزدايد . قرحه : با سركه بر ( قوبا ) مالند نافع است . سر : كاجيرهء بيابانى را با عسل مخلوط كنند و دهان بچه را بدان بيندايند زخم دهان را شفا دهد . عنصل : پياز موش است ، برگش به برگ سوسن مىماند . رنگ گلش مايل به سياهى است . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : تكهكننده است و لزجى دارد . آرايش : سوختهء آن را با عسل معجون كنند و بر سر مالند علاج داء الثعلب و داء الحيه است . سينه : گلو را زبر گرداند ، در علاج برنشيت و خرخر